شربت اپیوم (تنتور اپیوم) چیست؟ مقایسه با متادون و عوارض
انتشار: ۲ مهر ۱۴۰۵، بهروزرسانی: ۲ مهر ۱۴۰۵، در انتظار بازبینی پزشک
خلاصه در یک نگاه
شربت اپیوم دارویی از تریاک است که در کلینیکهای ایران برای درمان وابستگی به مواد افیونی تجویز میشود. در یک کارآزمایی بالینی ایرانی، بیماران کمتری از متادون در درمان ماندند اما مصرف مواد در کنار درمان کمتر بود و عوارضی مثل تهوع بیشتر گزارش شد. جوشاندهٔ خانگی تریاک همان دارو نیست؛ تریاک بازار آزاد ممکن است به سرب آلوده باشد.
فهرست مطالب
شربت اپیوم چیست؟
شربت اپیوم (تنتور اپیوم) دارویی تهیهشده از تریاک است که در ایران برای درمان وابستگی به مواد افیونی به کار میرود. شبکهٔ کلینیکهای درمان نگهدارنده در ایران از سال ۲۰۰۲ میلادی راه افتاد و شربت اپیوم بعدها به آن اضافه شد تا بهخصوص برای کسانی که تریاک مصرف میکنند گزینهٔ دیگری کنار متادون باشد.[۱]
این دارو هم مثل متادون و بوپرنورفین تجویزی است: پزشک کلینیک مقدارش را تعیین میکند و بیمار زیر نظر کلینیک آن را مصرف میکند.
شربت اپیوم در مقایسه با متادون
مهمترین مطالعه دربارهٔ این دارو یک کارآزمایی بالینی در چهار کلینیک ایرانی است که ۲۰۴ بیمار را بهطور تصادفی بین شربت اپیوم و متادون تقسیم کرد و ۸۵ روز پیگیری کرد:[۲]
- ۶۸٫۶ درصد گروه متادون و ۵۹٫۸ درصد گروه شربت اپیوم تا پایان دوره در درمان ماندند. پژوهشگران نتوانستند نشان دهند که شربت اپیوم در این زمینه همپای متادون است.
- مصرف مواد در کنار درمان در گروه شربت اپیوم کمتر بود: ۳۰٫۳ درصد در برابر ۴۹٫۴ درصد.
- عوارض جانبی در گروه شربت اپیوم بیشتر گزارش شد و شایعترین آنها حالت تهوع بود.
در همان مطالعه، کیفیت زندگی بیماران در هر دو گروه بهتر شد و بین دو دارو تفاوت معناداری دیده نشد.[۳]
نتیجههای اصلی این کارآزمایی در یک نگاه:[۲][۳]
| پیامد (۸۵ روز) | متادون | شربت اپیوم |
|---|---|---|
| ماندن در درمان | ۶۸٫۶ درصد[۲] | ۵۹٫۸ درصد[۲] |
| مصرف مواد در کنار درمان | ۴۹٫۴ درصد[۲] | ۳۰٫۳ درصد[۲] |
| عوارض جانبی | کمتر[۲] | بیشتر، شایعترین آن تهوع[۲] |
| کیفیت زندگی | بهتر شد[۳] | بهتر شد، بدون تفاوت معنادار با متادون[۳] |
مزایا و محدودیتها از زبان بیماران
در مطالعهای که با بیماران و درمانگران در تهران گفتوگو کرد، بیماران شربت اپیوم را دارویی میدانستند که وابستگی جسمی کمتری از متادون میآورد، و بعضی آن را راهی برای کاهش تدریجی مصرف همراه با برنامهٔ کنگره ۶۰ انتخاب کرده بودند.[۱] در مقابل، لزوم دو بار مصرف روزانه زیر نظر کلینیک، آشنا نبودن بعضی درمانگران با این دارو و پذیرش کم در خانواده و جامعه از موانع استفاده از آن بود.[۱]
دربارهٔ روش کنگره ۶۰ در راهنمای کنگره ۶۰ نوشتهایم.
عوارض شربت اپیوم
در کارآزمایی بالینی ایران، تعداد عوارض جانبی در گروه شربت اپیوم بهطور معناداری بیشتر از متادون بود و حالت تهوع شایعترین عارضه بود.[۲] سازمان جهانی بهداشت مصرف مواد افیونی بدون نظارت پزشک، مقدار بالا، و مصرف همزمان با الکل یا قرصهای آرامبخش را از عوامل خطر مسمومیت میداند؛ این برای شربت اپیوم هم صدق میکند.[۶] نشانههای مسمومیت با مواد افیونی را در صفحهٔ کمک فوری ببینید.
شربت اپیوم با جوشاندهٔ تریاک فرق دارد
«جوشانده» یا «شربت» خانگی که با تریاکِ بازار آزاد درست میشود همان داروی کلینیک نیست. نه مقدار مادهٔ مؤثرش معلوم است و نه ناخالصیهایش. در سال ۲۰۱۶ میلادی، تریاکِ آلوده به سرب در ایران موجی از مسمومیت با سرب ایجاد کرد.[۴] به همین دلیل در این سایت طرز تهیهٔ جوشانده را نمینویسیم.
در پیگیری همان بیماران، درمان مسمومیت همراه با درمان نگهدارنده با متادون یا شربت اپیوم در کلینیک از تکرار مسمومیت با سرب جلوگیری کرد.[۴]
شربت اپیوم را از کجا بگیرم؟
کلینیکهای سرپاییای که مجوز درمان با داروهای آگونیست را از وزارت بهداشت دارند این دارو را تجویز میکنند.[۵] همهٔ کلینیکها این دارو را ندارند؛ پیش از مراجعه تلفنی بپرسید.
مثل هر داروی افیونی دیگر، قطع این دارو هم باید تدریجی و با برنامهٔ پزشک باشد. علائم ترک و خطر بعد از ترک را در راهنمای خماری ترک متادون توضیح دادهایم.
پرسشهای رایج
شربت اپیوم بهتر است یا متادون؟
در کارآزمایی بالینی ایران، بیماران بیشتری در گروه متادون در درمان ماندند (۶۸٫۶ در برابر ۵۹٫۸ درصد)، اما مصرف مواد در کنار درمان در گروه شربت اپیوم کمتر بود. انتخاب دارو با پزشک کلینیک است.
جوشاندهٔ تریاک همان شربت اپیوم است؟
نه. جوشاندهٔ خانگی با تریاک بازار آزاد درست میشود و نه مقدارش معلوم است و نه ناخالصیاش. در سال ۲۰۱۶ تریاک آلوده به سرب در ایران موجی از مسمومیت با سرب ایجاد کرد.
عوارض شربت اپیوم چیست؟
در کارآزمایی بالینی ایران، عوارض جانبی در گروه شربت اپیوم بیشتر از متادون گزارش شد و حالت تهوع شایعترین آن بود.
کلینیکی که شربت اپیوم تجویز میکند پیدا کنید
راهنماهای مرتبط
- کنگره ۶۰ چیست؟ روش DST، شربت اپیوم و آنچه پژوهشها میگویند
کنگره ۶۰ چه سازمانی است، روش کاهش تدریجی DST با شربت اپیوم چطور است، مطالعات منتشرشده چه یافتهاند و چه چیزی هنوز معلوم نیست؛ بیطرف و با منبع.
- ترک تریاک: علائم، مدت، ترک کمدرد و اینکه چه بخوریم
علائم ترک تریاک، مدت دورهٔ سمزدایی طبق راهنمای NICE، روشهای کم کردن درد با کمک پزشک، اینکه در دورهٔ ترک چه بخوریم و خطر تریاک ناخالص؛ با منابع علمی.
- متادون چیست؟ قرص و شربت متادون، کاربرد و خطرهای مهم
متادون چطور در درمان اعتیاد به مواد افیونی کار میکند، فرق قرص و شربت، مقایسه با تریاک و شربت اپیوم، خطرهای مهم و نشانههای مسمومیت؛ با منبع.
منابع
- [۱] Factors influencing engagement and utilisation of opium tincture-assisted treatment for opioid use disorder: A qualitative study in Tehran, Iran، Drug and Alcohol Review، ۲۰۲۲
- [۲] Opium tincture versus methadone for opioid agonist treatment: a randomized controlled trial (Nikoo et al.)، Addiction، ۲۰۲۳
- [۳] Quality of life of patients treated with opium tincture or methadone: A randomized controlled trial (Kim et al.)، Drug and Alcohol Dependence، ۲۰۲۳
- [۴] Adult Lead Poisoning Caused by Contaminated Opium: A Two-Year Longitudinal Follow-Up Study، Annals of Global Health، ۲۰۲۱
- [۵] آییننامهٔ اجرایی مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر)، مجموعه قوانین (law-ir.ir)
- [۶] Opioid overdose (fact sheet)، World Health Organization، ۲۰۲۵