متادون چیست؟ قرص و شربت متادون، کاربرد و خطرهای مهم
انتشار: ۲ مهر ۱۴۰۵، بهروزرسانی: ۲ مهر ۱۴۰۵، در انتظار بازبینی پزشک
خلاصه در یک نگاه
متادون دارویی از گروه مواد افیونی است که برای درد شدید و درمان وابستگی به مواد افیونی تجویز میشود. آهستهتر از هروئین و تریاک اثر میکند و بیشتر در بدن میماند، برای همین خماری و وسوسه را کم میکند بیآنکه نشئگی شدید بدهد. مقدار و قطع آن فقط باید با پزشک کلینیک باشد، چون در روزهای اول درمان و همراه الکل یا داروهای آرامبخش میتواند تنفس را به خطر بیندازد.
فهرست مطالب
متادون چیست و چطور کار میکند؟
متادون دارویی از گروه مواد افیونی است. پزشک آن را برای دو کار تجویز میکند: تسکین درد شدید و درمان وابستگی به مواد افیونی.[۱] تریاک، شیره، هروئین و بسیاری از مسکنهای قوی همه از همین گروهاند.[۷]
این دارو به همان گیرندههایی در مغز میچسبد که هروئین و فنتانیل به آنها میچسبند، اما آهستهتر اثر میکند و مدت بیشتری در بدن میماند. نتیجه این است که نشئگی کمتری میدهد و در عوض خماری و وسوسهٔ مصرف را کم میکند.[۲] بیش از پنجاه سال است که از این دارو برای درمان اعتیاد به مواد افیونی استفاده میشود.[۲]
قرص یا شربت متادون؟
از نظر شکل دارویی، متادون به صورت قرص، قرص حلشونده در مایع، محلول خوراکی و محلول غلیظ ساخته میشود.[۱] در کلینیکهای ایران هم قرص تجویز میشود و هم شربت؛ برای نمونه، در یک کارآزمایی بالینی که در چهار کلینیک ایرانی انجام شد، شربت متادون با غلظت ۵ میلیگرم در هر میلیلیتر به کار رفت.[۵]
اینکه قرص بگیرید یا شربت، و چه مقداری، تصمیم پزشک کلینیک است. در درمان اعتیاد، پزشک برنامهٔ مصرف را برای هر بیمار جداگانه تعیین میکند.[۱] دو نکته را همیشه رعایت کنید:
- مقدار دارو را فقط از روی نسخه و برچسب کلینیک بدانید. قرص یا شربتی را که بیبسته یا از بیرون کلینیک به دستتان رسیده مصرف نکنید.
- متادون را جایی نگه دارید که کسی دیگر، بهخصوص کودک، به آن دسترسی نداشته باشد. این دارو میتواند برای کسی که برایش تجویز نشده کشنده باشد.[۱]
متادون در درمان نگهدارنده
در درمان نگهدارنده، بیمار مدت طولانی متادون مصرف میکند تا بدون خماری و وسوسه زندگی عادیاش را از سر بگیرد. به گفتهٔ کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا، بعضی بیماران سالها متادون مصرف میکنند، و کسانی که بارها ترک کرده و دوباره سراغ مصرف رفتهاند بهتر است درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت با متادون یا بوپرنورفین بگیرند.[۳]
در کم کردن مصرف مواد افیونی، متادون و بوپرنورفین میتوانند به یک اندازه مؤثر باشند و هر دو به ماندن بیمار در درمان کمک میکنند.[۲] دربارهٔ بوپرنورفین در راهنمای قرص ب۲ بیشتر نوشتهایم.
متادون بهتر است یا تریاک؟
این دو همسنگ نیستند. متادون دارویی با مقدار مشخص است که پزشک تجویز و پیگیری میکند. تریاکی که از بازار آزاد خریده میشود نه مقدارش معلوم است و نه ناخالصیاش. در سال ۲۰۱۶ میلادی، تریاکِ آلوده به سرب در ایران موجی از مسمومیت با سرب به راه انداخت.[۶] در پیگیری همان بیماران، درمان مسمومیت همراه با درمان نگهدارنده با متادون یا شربت اپیوم در کلینیک از تکرار مسمومیت جلوگیری کرد.[۶]
اگر تریاک مصرف میکنید، در بعضی کلینیکهای ایران شربت اپیوم (تنتور اپیوم) هم تجویز میشود. در یک کارآزمایی بالینی در ایران، بعد از ۸۵ روز ۶۸٫۶ درصد بیماران گروه متادون و ۵۹٫۸ درصد گروه شربت اپیوم در درمان مانده بودند؛ در عوض، مصرف مواد در کنار درمان در گروه شربت اپیوم کمتر بود (۳۰٫۳ درصد در برابر ۴۹٫۴ درصد).[۴] جزئیات را در راهنمای شربت اپیوم بخوانید.
خطرهای مهم متادون
با همهٔ فایدههایش، این دارو چند خطر جدی دارد که پیش از شروع باید بدانید:[۱]
- در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول درمان و هر بار که مقدار دارو بالا میرود، ممکن است تنفس را کند یا خطرناک کند.
- مصرف همزمان با الکل، مواد دیگر یا بعضی داروها خطر مشکل تنفسی، خوابآلودگی شدید و کما را بیشتر میکند. همهٔ داروهایی را که مصرف میکنید به پزشک بگویید.
- ممکن است ریتم قلب را تغییر دهد (طولانی شدن QT). اگر تپش قلب، سرگیجه یا غش داشتید، فوراً به پزشک خبر دهید.
- اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، به پزشک بگویید. نوزادِ مادری که در بارداری مرتب متادون مصرف کرده ممکن است بعد از تولد علائم ترک خطرناک داشته باشد.
عوارض رایجتر، از جمله عوارض جنسی، در راهنمای عوارض متادون آمده است.
چرا نباید متادون را خودسرانه کم یا قطع کرد؟
دارو را دقیقاً همانطور که پزشک گفته مصرف کنید و بدون نظر او مقدارش را کم یا زیاد یا ناگهان قطعش نکنید.[۱] کم کردن متادون شدنی است؛ پزشک معمولاً مقدار دارو را آهسته و در مدتی طولانی کم میکند تا علائم ترک شدید نشود.[۳] ترک خودسرانه و بدون پزشک میتواند بسیار سخت و حتی خطرناک باشد.[۳]
علائم و مدت خماری را در راهنمای بیخوابی و خماری ترک متادون بخوانید.
نشانههای مسمومیت با متادون
اگر کسی که متادون مصرف کرده این نشانهها را دارد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید:[۱]
- مردمکهای خیلی تنگ یا خیلی گشاد
- تنفس کند، سطحی یا سخت
- خوابآلودگی شدید یا بیدار نشدن
- پوست سرد، مرطوب یا کبود
- ضربان قلب کند
داروی نالوکسان اگر بهموقع داده شود میتواند جلوی مرگ ناشی از مسمومیت با مواد افیونی را بگیرد.[۷]
متادون را از کجا بگیرم؟
کلینیکهای سرپایی دارای مجوز این دارو را تجویز میکنند. درمان با این دارو حتی در مراکزی که مجوزشان را از بهزیستی گرفتهاند، مجوز جداگانهای از وزارت بهداشت لازم دارد.[۸] پیش از مراجعه تلفنی بپرسید که کلینیک درمان با متادون دارد یا نه.
پرسشهای رایج
متادون اعتیاد میآورد؟
بله، متادون میتواند وابستگی ایجاد کند و باید دقیقاً طبق نسخه مصرف شود. در درمان نگهدارنده این وابستگی زیر نظر پزشک است و هدف، جایگزین کردن مصرف خطرناک و نامعلوم با دارویی با مقدار مشخص است.
متادون ۴۰ یا متادون ۲۰ یعنی چه؟
عدد روی قرص یا بسته، مقدار دارو در هر واحد را نشان میدهد. اینکه کدام قرص و چه مقدار برای شما مناسب است را فقط پزشک تعیین میکند. قرصها را بدون نظر پزشک با هم عوض نکنید؛ این کار خطرناک است.
مقدار متادون مرا چه کسی تعیین میکند؟
فقط پزشک کلینیک. این سایت مقدار دارو پیشنهاد نمیکند، چون مقدار مناسب به سابقهٔ مصرف، بیماریهای همراه و داروهای دیگر شما بستگی دارد.
مصرف الکل با متادون خطر دارد؟
بله. مصرف همزمان الکل یا مواد دیگر با متادون خطر تنفس کند، خوابآلودگی شدید و کما را بیشتر میکند.
کلینیک ترک اعتیاد نزدیک خود را پیدا کنید
راهنماهای مرتبط
- بیخوابی و خماری ترک متادون چند روز است؟ علائم و راههای تسکین
علائم ترک متادون از کی شروع میشود، دورهٔ ترک چقدر طول میکشد، داروی تسکین درد خماری را چه کسی باید تجویز کند و در زمان ترک چه بخوریم؛ با منابع معتبر.
- عوارض متادون: عوارض جنسی در مردان، عوارض جدی و راه کنترل
عوارض رایج قرص و شربت متادون، مشکلات جنسی مردان در مطالعات، عوارض جدی که باید فوراً به پزشک گفت و اینکه چه چیزهایی خطر عوارض را بالا میبرد.
- قرص ب۲ (بوپرنورفین) چیست؟ عوارض، خماری و مقایسه با متادون
قرص ب۲ یا بوپرنورفین چطور در درمان اعتیاد کار میکند، فرقش با متادون، عوارض رایج و کمتر شناختهشده، خماری ب۲ و روش امن قطع آن؛ با منابع معتبر.
منابع
- [۱] Methadone: MedlinePlus Drug Information، U.S. National Library of Medicine (MedlinePlus)، ۲۰۲۵
- [۲] Medications for Opioid Use Disorder، National Institute on Drug Abuse (NIDA)
- [۳] Opiate and opioid withdrawal، U.S. National Library of Medicine (MedlinePlus)
- [۴] Opium tincture versus methadone for opioid agonist treatment: a randomized controlled trial (Nikoo et al.)، Addiction، ۲۰۲۳
- [۵] Quality of life of patients treated with opium tincture or methadone: A randomized controlled trial (Kim et al.)، Drug and Alcohol Dependence، ۲۰۲۳
- [۶] Adult Lead Poisoning Caused by Contaminated Opium: A Two-Year Longitudinal Follow-Up Study، Annals of Global Health، ۲۰۲۱
- [۷] Opioid overdose (fact sheet)، World Health Organization، ۲۰۲۵
- [۸] آییننامهٔ اجرایی مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر)، مجموعه قوانین (law-ir.ir)