قرص ب۲ (بوپرنورفین) چیست؟ عوارض، خماری و مقایسه با متادون
انتشار: ۲ مهر ۱۴۰۵، به‌روزرسانی: ۲ مهر ۱۴۰۵، در انتظار بازبینی پزشک
خلاصه در یک نگاه
قرص ب۲ همان بوپرنورفین است: دارویی زیرزبانی برای درمان وابستگی به مواد افیونی که خماری و وسوسه را کم میکند بی‌آنکه نشئگی شدید بدهد. در کم کردن مصرف می‌تواند به اندازهٔ متادون مؤثر باشد و در مطالعات، عوارض جنسی کمتری از متادون داشته است. قطع ناگهانی آن علائم ترک میآورد و باید با برنامهٔ پزشک انجام شود.
فهرست مطالب
قرص ب۲ چیست؟
قرصی که در ایران «ب۲» یا «بی‌تو» صدا میشود، بوپرنورفین است: دارویی برای درمان وابستگی به مواد افیونی، مثل هروئین و مسکن‌های قوی.[۱] بوپرنورفین به همان گیرنده‌های مغز می‌چسبد که مواد افیونی می‌چسبند، اما آن‌ها را کمتر از متادون فعال میکند و می‌تواند جلوی چسبیدن مواد افیونی دیگر را هم بگیرد. نتیجه این است که خماری و وسوسه را کم میکند، بی‌آنکه نشئگی شدید بدهد.[۲]
این دارو به شکل قرص زیرزبانی ساخته میشود و بعد از اینکه پزشک مقدار مناسب را پیدا کرد، معمولاً روزی یک بار مصرف میشود.[۱]
ب۲ بهتر است یا متادون؟
هیچ‌کدام برای همه «بهتر» نیست. متادون و بوپرنورفین در کم کردن مصرف مواد افیونی میتوانند به یک اندازه مؤثر باشند و هر دو به ماندن بیمار در درمان کمک می‌کنند. متادون ممکن است بعضی بیماران را مدت بیشتری در درمان نگه دارد.[۲]
یک تفاوت را بیماران زیاد می‌پرسند: عوارض جنسی. در یک فراتحلیل، شیوع اختلال جنسی در مردانی که متادون مصرف می‌کردند بیشتر از مصرف‌کنندگان بوپرنورفین بود. نویسندگان پیشنهاد کرده‌اند بیمارانی که با متادون مشکل جنسی دارند، دربارهٔ تغییر دارو با پزشک صحبت کنند.[۳] این تصمیم را فقط پزشک کلینیک می‌گیرد.
راهنمای NICE هر دو دارو را داروی خط اول سمزدایی از مواد افیونی می‌داند.[۴]
این جدول تفاوت‌های مهم را کنار هم می‌گذارد:[۱][۲][۳][۷]
| متادون | بوپرنورفین (ب۲) | |
|---|---|---|
| اثر بر گیرنده‌ها | آن‌ها را کامل‌تر و آهسته فعال میکند[۲] | کمتر فعال میکند و جلوی مواد دیگر را می‌گیرد[۲] |
| شکل دارو | قرص، قرص حل‌شونده، محلول خوراکی[۷] | قرص زیرزبانی، معمولاً روزی یک بار[۱] |
| کم کردن مصرف مواد | می‌تواند به یک اندازه مؤثر باشد[۲] | می‌تواند به یک اندازه مؤثر باشد[۲] |
| ماندن در درمان | ممکن است بعضی بیماران را بیشتر نگه دارد[۲] | هر دو به ماندن در درمان کمک می‌کنند[۲] |
| عوارض جنسی در مردان | شیوع بیشتر (حدود ۵۲ درصد در یک فراتحلیل)[۳] | شیوع کمتر[۳] |
| خطر خاص | تغییر ریتم قلب (QT)[۷] | مشکلات دندانی[۱] |
عوارض قرص ب۲
عوارض رایج بوپرنورفین که اگر شدید شد یا ادامه پیدا کرد باید به پزشک بگویید:[۱]
- سردرد و دل‌درد
- یبوست
- بی‌خوابی یا بیدار شدن مکرر
- بی‌حسی یا قرمزی دهان و درد زبان
- تاری دید و کمردرد
دو عارضهٔ کمتر شناخته‌شده هم هست. بوپرنورفین ممکن است مشکلات جدی دندانی مثل پوسیدگی، عفونت، شکستگی و از دست رفتن دندان ایجاد کند؛ در طول درمان مرتب به دندان‌پزشک سر بزنید و به او بگویید این دارو را مصرف می‌کنید. این دارو ممکن است باروری را در زنان و مردان هم کم کند.[۱]
اگر کهیر، خارش، تنگی نفس، تورم صورت و گلو، توهم، تب همراه گیجی یا سفتی شدید عضلات داشتید، فوراً به پزشک خبر دهید.[۱]
خماری قرص ب۲
اگر بوپرنورفین را ناگهان یا خیلی سریع قطع کنید، علائم ترک ظاهر میشود: گر گرفتن یا لرز، بی‌قراری، اشک‌ریزش و آبریزش بینی، تعریق، درد عضلانی، استفراغ و اسهال.[۱] پزشک به شما می‌گوید کی و چطور دارو را قطع کنید.[۱]
روش ترک قرص ب۲ در منزل
بوپرنورفین را بدون صحبت با پزشک قطع نکنید.[۱] کاهش تدریجی زیر نظر کلینیک همان روشی است که علائم را قابل‌تحمل نگه می‌دارد، و ترک مواد افیونی در خانه طبق منابع پزشکی روشی سخت است که باید بسیار آهسته انجام شود.[۵] دورهٔ سمزدایی سرپایی معمولاً تا ۱۲ هفته طول میکشد.[۴] جزئیات ترک در خانه را در راهنمای ترک اعتیاد در منزل نوشته‌ایم.
بعد از قطع دارو، بدن تحملش را به مواد افیونی از دست می‌دهد و مصرف دوباره خطر مسمومیت و مرگ را بالا می‌برد.[۴]
ب۲ را از کجا بگیرم؟
بوپرنورفین را کلینیک‌های سرپایی دارای مجوز تجویز می‌کنند. درمان با این دارو، حتی در مراکزی که مجوزشان را از بهزیستی گرفته‌اند، مجوز جداگانه‌ای از وزارت بهداشت لازم دارد.[۶] قرصی را که بیرون از کلینیک و بی‌نسخه به دستتان رسیده مصرف نکنید؛ نه مقدارش معلوم است و نه اصل بودنش.
پرسش‌های رایج
ب۲ اعتیاد دارد؟
قطع سریع بوپرنورفین علائم ترک میآورد، یعنی بدن به آن وابسته میشود. برای همین فقط باید با نسخه و زیر نظر کلینیک مصرف و با برنامهٔ پزشک قطع شود.
ب۲ بهتر است یا متادون؟
هر دو میتوانند به یک اندازه در کم کردن مصرف مؤثر باشند. متادون ممکن است بعضی بیماران را مدت بیشتری در درمان نگه دارد و بوپرنورفین در مطالعات عوارض جنسی کمتری داشته است. انتخاب با پزشک است.
قرص ب۲ برای دندان ضرر دارد؟
بله، بوپرنورفین ممکن است مشکلات جدی دندانی مثل پوسیدگی، عفونت و شکستگی دندان ایجاد کند. در طول درمان مرتب به دندان‌پزشک سر بزنید.
ترک ب۲ چقدر طول میکشد؟
طبق راهنمای NICE، دورهٔ سمزدایی سرپایی از مواد افیونی معمولاً تا ۱۲ هفته است. زمان و روش قطع را پزشک تعیین میکند.
کلینیکی که درمان با بوپرنورفین دارد پیدا کنید
راهنماهای مرتبط
- متادون چیست؟ قرص و شربت متادون، کاربرد و خطرهای مهم
متادون چطور در درمان اعتیاد به مواد افیونی کار میکند، فرق قرص و شربت، مقایسه با تریاک و شربت اپیوم، خطرهای مهم و نشانه‌های مسمومیت؛ با منبع.
- نالتروکسان چیست؟ کاربرد در ترک اعتیاد و الکل، عوارض و هشدارها
نالتروکسان چطور از بازگشت به مصرف مواد افیونی و الکل جلوگیری میکند، چه کسی می‌تواند آن را مصرف کند، قرص و تزریق ماهانه، عوارض و دو هشدار مهم؛ با منابع معتبر.
- بی‌خوابی و خماری ترک متادون چند روز است؟ علائم و راه‌های تسکین
علائم ترک متادون از کی شروع میشود، دورهٔ ترک چقدر طول میکشد، داروی تسکین درد خماری را چه کسی باید تجویز کند و در زمان ترک چه بخوریم؛ با منابع معتبر.
منابع
- [۱] Buprenorphine Sublingual and Buccal (opioid dependence): MedlinePlus Drug Information، U.S. National Library of Medicine (MedlinePlus)
- [۲] Medications for Opioid Use Disorder، National Institute on Drug Abuse (NIDA)
- [۳] The prevalence of sexual dysfunction among male patients on methadone and buprenorphine treatments: a meta-analysis study، Journal of Sexual Medicine، ۲۰۱۴
- [۴] Drug misuse in over 16s: opioid detoxification (CG52), Recommendations، National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
- [۵] Opiate and opioid withdrawal، U.S. National Library of Medicine (MedlinePlus)
- [۶] آیین‌نامهٔ اجرایی مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر)، مجموعه قوانین (law-ir.ir)
- [۷] Methadone: MedlinePlus Drug Information، U.S. National Library of Medicine (MedlinePlus)، ۲۰۲۵