مراحل ترک اعتیاد: از آمادگی تا سمزدایی و پیشگیری از بازگشت
انتشار: ۲ مهر ۱۴۰۵، بهروزرسانی: ۲ مهر ۱۴۰۵، در انتظار بازبینی پزشک
خلاصه در یک نگاه
ترک اعتیاد سه مرحله دارد: آمادگی، سمزدایی و پیشگیری از بازگشت. سمزدایی از مواد افیونی طبق راهنمای NICE در مرکز اقامتی تا ۴ هفته و در درمان سرپایی تا ۱۲ هفته طول میکشد. سمزدایی فوقسریع زیر بیهوشی به دلیل خطر مرگ نباید پیشنهاد شود، و سمزدایی بهتنهایی درمان کامل نیست.
فهرست مطالب
مراحل ترک اعتیاد در یک نگاه
ترک اعتیاد یک اتفاق یکروزه نیست؛ سه مرحله دارد که هر کدام جداگانه مهم است:
- آمادگی و تصمیم: فرد و پزشک دربارهٔ روش، محل و خطرهای ترک حرف میزنند.
- سمزدایی: بدن از ماده پاک میشود و علائم ترک با دارو و مراقبت کنترل میشود.
- پیشگیری از بازگشت: درمان و حمایت بعد از سمزدایی ادامه پیدا میکند.
مرحلهٔ اول: پیش از ترک چه باید دانست؟
راهنمای NICE میگوید پیش از سمزدایی باید به فرد این اطلاعات داده شود:[۱]
- علائم جسمی و روحی ترک، مدت و شدتشان، و راههای کنترلشان
- روشهای غیردارویی برای کنار آمدن با علائم ترک
- از دست رفتن تحمل بعد از ترک و افزایش خطر مسمومیت و مرگ در صورت مصرف دوباره، بهخصوص همراه الکل یا قرصهای آرامبخش
- اهمیت ادامهٔ حمایت و درمان بعد از سمزدایی
اگر مرکزی اینها را توضیح نمیدهد و فقط از «ترک سریع» حرف میزند، از آن بپرسید برنامهاش برای بعد از سمزدایی چیست.
مرحلهٔ دوم: سمزدایی
سمزدایی را میشود در خانه با دارو و حمایت خانواده، در مراکز سمزدایی، یا اگر علائم شدید باشد در بیمارستان انجام داد.[۲] برای مواد افیونی، متادون یا بوپرنورفین داروهای خط اولاند و این دوره در مرکز اقامتی معمولاً تا ۴ هفته و در درمان سرپایی تا ۱۲ هفته طول میکشد.[۱]
در ایران، مراکز مختلفی این مرحله را انجام میدهند: بخشهای بستری که سمزدایی و پیشگیری از بازگشت را بهصورت بستری ارائه میدهند، و مراکز اقامتی میانمدت یا کمپها که فرد یک تا سه ماه در آنها میماند.[۳] فرق این مراکز را در صفحهٔ اصلی توضیح دادهایم.
ترک اعتیاد یکروزه و ترک با بیهوشی
روشهایی که قول ترک در یک روز یا زیر بیهوشی میدهند، معمولاً همان «سمزدایی فوقسریع»اند. راهنمای NICE میگوید سمزدایی فوقسریع زیر بیهوشی کامل یا آرامبخشی سنگین نباید پیشنهاد شود، چون خطر عوارض جدی و حتی مرگ دارد.[۱] سمزدایی سریعی که علائم ترک را با دارو یکباره بیرون میکشد هم بهطور معمول توصیه نمیشود، چون به داروهای کمکی پیچیده و مراقبت پزشکی و پرستاری زیاد نیاز دارد.[۱]
مرحلهٔ سوم: بعد از سمزدایی
سمزدایی بهتنهایی درمان اعتیاد نیست. در یک کارآزمایی بالینی، پژوهشگران تأکید کردهاند که سمزدایی از مواد افیونی درمان مستقل مؤثری نیست، هرچند گامی ضروری در مسیر بهبودی است.[۴] بیشتر افراد بعد از سمزدایی به درمان طولانیتری نیاز دارند، مثل گروههای خودیاری و مشاوره.[۲]
در ایران، این مرحله در چند نوع مرکز انجام میشود:[۳]
- مراکز اقامتی خودیاری گروههای همتا، برای کسانی که سمزدایی را گذراندهاند، با اقامت داوطلبانهٔ یک تا سه ماه
- مراکز اقامتی بلندمدت (TC) با دورههای سه تا شش ماهه برای ادامهٔ درمان و بازتوانی
کسی که بارها ترک کرده و دوباره سراغ مصرف رفته، ممکن است از درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت با متادون یا بوپرنورفین بیشتر سود ببرد.[۲] جلسات انجمن معتادان گمنام هم در بسیاری از شهرها برگزار میشود.
پرسشهای رایج
سمزدایی چند روز طول میکشد؟
برای مواد افیونی، طبق راهنمای NICE، در مرکز اقامتی معمولاً تا ۴ هفته و در درمان سرپایی تا ۱۲ هفته.
ترک اعتیاد یکروزه یا با بیهوشی امن است؟
راهنمای NICE میگوید سمزدایی فوقسریع زیر بیهوشی کامل نباید پیشنهاد شود، چون خطر عوارض جدی و مرگ دارد.
بعد از سمزدایی چه باید کرد؟
بیشتر افراد به درمان طولانیتری نیاز دارند، مثل مشاوره، گروههای خودیاری، مراکز اقامتی بلندمدت یا درمان نگهدارنده.
کمپ یا مرکز اقامتی نزدیک خود را پیدا کنید
راهنماهای مرتبط
- ترک اعتیاد در منزل: کی شدنی است و کی خطرناک؟
ترک اعتیاد در خانه برای کدام مواد با کمک پزشک شدنی است، چرا ترک الکل و قرص آرامبخش در خانه خطرناک است، ترک شیشه در منزل و چرا «سریعترین روش» پرخطرترین است.
- کمپ ترک اعتیاد چند روز است؟ مدت دوره طبق آییننامه
مدت دورهٔ کمپ ترک اعتیاد طبق آییننامهٔ مراکز درمان اعتیاد، کمپ ۶ ماهه و مراکز TC، مدت کمپ اجباری طبق قانون و پرسشهایی که پیش از پذیرش باید پرسید.
- نالتروکسان چیست؟ کاربرد در ترک اعتیاد و الکل، عوارض و هشدارها
نالتروکسان چطور از بازگشت به مصرف مواد افیونی و الکل جلوگیری میکند، چه کسی میتواند آن را مصرف کند، قرص و تزریق ماهانه، عوارض و دو هشدار مهم؛ با منابع معتبر.
منابع
- [۱] Drug misuse in over 16s: opioid detoxification (CG52), Recommendations، National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
- [۲] Opiate and opioid withdrawal، U.S. National Library of Medicine (MedlinePlus)
- [۳] آییننامهٔ اجرایی مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر)، مجموعه قوانین (law-ir.ir)
- [۴] Outpatient versus inpatient opioid detoxification: a randomized controlled trial (Day & Strang)، Journal of Substance Abuse Treatment، ۲۰۱۱